Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 vector-feature-night-mode-enabled skin-theme-clientpref-os vector-sticky-header-enabled" lang="fr" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Transistor</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/Transistor"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Transistor rootpage-Transistor skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Transistor</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="fr" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="fr" dir="ltr">


<p>Le <b>transistor</b> est un <a href="Composant_%C3%A9lectronique" title="Composant électronique">composant électronique</a> à <a href="Semi-conducteur" title="Semi-conducteur">semi-conducteur</a> permettant de contrôler ou d'amplifier des <a href="Tension_%C3%A9lectrique" title="Tension électrique">tensions</a> et des <a href="Courant_%C3%A9lectrique" title="Courant électrique">courants électriques</a>. C'est le composant actif le plus important des <a href="Circuit_%C3%A9lectronique" title="Circuit électronique">circuits électroniques</a> aussi bien en <a href="Basse_tension" title="Basse tension">basse</a> qu'en <a href="Haute_tension" title="Haute tension">haute tension</a>&nbsp;: <a href="Circuit_logique" class="mw-redirect" title="Circuit logique">circuits logiques</a> (il permet, assemblé avec d'autres, d'effectuer des opérations logiques pour des programmes informatiques), <a href="Amplificateur_%C3%A9lectronique" title="Amplificateur électronique">amplificateur</a>, stabilisateur de <a href="Tension_%C3%A9lectrique" title="Tension électrique">tension</a>, <a href="Modulation_du_signal" title="Modulation du signal">modulation</a> de <a href="Signal_%C3%A9lectrique" title="Signal électrique">signal</a>,&nbsp;<abbr class="abbr" title="et cetera">etc.</abbr> Les transistors revêtent une importance particulière —&nbsp;le plus souvent en tant qu'interrupteurs marche/arrêt&nbsp;— dans les <a href="Circuit_int%C3%A9gr%C3%A9" title="Circuit intégré">circuits intégrés</a>, ce qui rend possible la <a href="Micro%C3%A9lectronique" title="Microélectronique">microélectronique</a>.
</p>

<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Description_schématique"><span id="Description_sch.C3.A9matique"></span>Description schématique</h2></div>




<p>Les trois connexions sont appelées&nbsp;:
</p>
<table class="wikitable" border="1">
<tbody><tr>
<th>transistors <br>bipolaires
</th>
<th>symbole
</th>
<th>transistors <br>à effet de champ
</th>
<th>symbole
</th></tr>
<tr>
<td>le <a href="Collecteur_et_%C3%A9metteur" title="Collecteur et émetteur">collecteur</a>
</td>
<td><b>C</b>
</td>
<td>le <a href="Drain_et_source" title="Drain et source">drain</a>
</td>
<td><b>D</b>
</td></tr>
<tr>
<td>la <a href="Base_(%C3%A9lectronique)" class="mw-redirect" title="Base (électronique)">base</a>
</td>
<td><b>B</b>
</td>
<td>la <a href="Grille_de_contr%C3%B4le" title="Grille de contrôle">grille</a>
</td>
<td><b>G</b>
</td></tr>
<tr>
<td>l'<a href="Collecteur_et_%C3%A9metteur" title="Collecteur et émetteur">émetteur</a>
</td>
<td><b>E</b>
</td>
<td>la <a href="Drain_et_source" title="Drain et source">source</a>
</td>
<td><b>S</b>
</td></tr></tbody></table>
<p>Dans les deux types de transistors bipolaires (NPN et PNP), l'<a href="%C3%89lectrode" title="Électrode">électrode</a> traversée par l'ensemble du courant s'appelle émetteur. Le courant dans l'émetteur est égal à la somme des courants du collecteur et de la base.
</p><p>La flèche identifie l'émetteur et suit le sens du courant&nbsp;; elle pointe vers l'extérieur dans le cas d'un NPN, vers l'intérieur dans le cas d'un PNP. L'électrode reliée au milieu de la barre centrale figure la base et la troisième électrode figure le collecteur.
</p><p>Dans le cas de l'<i>effet de champ</i>, la flèche disparaît, car le dispositif est symétrique (drain et source sont interchangeables). Les traits <a href="Obliques" title="Obliques">obliques</a> sont habituellement remplacés par des traits droits.
</p><p>Pour le transistor <i>MOS</i>, la grille se détache des autres <a href="%C3%89lectrode" title="Électrode">électrodes</a>, pour indiquer l'isolation due à la présence de l'oxyde.
</p><p>En réalité, il existe une quatrième connexion pour les transistors à effet de champ, le <a href="Substrat_(%C3%A9lectronique)" title="Substrat (électronique)">substrat</a> (parfois appelé <i>bulk</i>), qui est habituellement relié à la source, c’est-à-dire la connexion entre S et ses chemins vers D sur le schéma.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Principe_de_fonctionnement">Principe de fonctionnement</h2></div>

<p>Les transistors <a href="Transistor_%C3%A0_effet_de_champ" title="Transistor à effet de champ">à effet de champ</a> et <a href="Transistor_bipolaire" title="Transistor bipolaire">bipolaires</a> fonctionnent de façons très différentes.
</p><p>Un transistor comporte trois <a href="%C3%89lectrode" title="Électrode">électrodes</a> actives permettant de contrôler un courant ou une tension sur l'électrode de sortie (le <i>collecteur</i> pour le <a href="Transistor_bipolaire" title="Transistor bipolaire">transistor bipolaire</a> et le <i>drain</i> sur un <a href="Transistor_%C3%A0_effet_de_champ" title="Transistor à effet de champ">transistor à effet de champ</a>) grâce à une électrode d'entrée (la <i>base</i> sur un transistor bipolaire et la <i>grille</i> pour un transistor à effet de champ). Le transistor est isolant sans tension sur la borne <i>base</i>, et conducteur avec une tension sur la borne <i>base</i>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Transistor_bipolaire">Transistor bipolaire</h3></div>
<p>Le <a href="Transistor_bipolaire" title="Transistor bipolaire">transistor bipolaire</a> est un <a href="Amplificateur_%C3%A9lectronique" title="Amplificateur électronique">amplificateur</a> de courant&nbsp;: on injecte un courant dans l'espace base/émetteur afin de créer un courant multiplié par le <a href="Gain_(%C3%A9lectronique)" title="Gain (électronique)">gain</a> du transistor entre l'émetteur et le collecteur. Les <i>transistors bipolaires</i> NPN (négatif-positif-négatif), qui laissent circuler un courant de la base (+) vers l'émetteur (–), sont plus rapides et ont une meilleure tenue en tension que les transistors PNP base (–) émetteur (+), mais peuvent être produits avec des caractéristiques complémentaires par les fabricants pour les applications le nécessitant.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Transistor_à_effet_de_champ"><span id="Transistor_.C3.A0_effet_de_champ"></span>Transistor à effet de champ</h3></div>
<p>L'organe de commande du <a href="Transistor_%C3%A0_effet_de_champ" title="Transistor à effet de champ">transistor à effet de champ</a> est la grille (<i>gate</i> en anglais). Celle-ci n'a besoin que d'une <a href="Tension_%C3%A9lectrique" title="Tension électrique">tension</a> (ou un potentiel) entre la grille et la source pour contrôler le courant entre la source et le drain. Le <a href="Courant_%C3%A9lectrique" title="Courant électrique">courant</a> de grille est nul (ou négligeable) en régime statique, puisque la grille se comporte vis-à-vis du circuit de commande comme un condensateur de faible capacité. Il existe plusieurs types de <i>transistors à effet de champ</i>&nbsp;: transistors <a href="Transistor_%C3%A0_effet_de_champ_%C3%A0_grille_m%C3%A9tal-oxyde" title="Transistor à effet de champ à grille métal-oxyde">MOSFET</a> à appauvrissement, MOSFET à enrichissement (de loin les plus nombreux) et FET à jonction (<a href="Junction_Field_Effect_Transistor" title="Junction Field Effect Transistor">JFET</a>). Dans chaque famille, on peut utiliser soit un canal de type N soit de type P, ce qui fait donc en tout six types différents.
</p><p>Pour les transistors à appauvrissement ainsi que les JFET, le canal drain–source est conducteur si le potentiel de grille est nul. Pour le bloquer, il faut rendre ce potentiel négatif (pour les canaux N) ou positif (pour les canaux P). Inversement, les transistors à enrichissement sont bloqués lorsque la grille a un potentiel nul. Si on polarise la grille d'un transistor N par une tension positive ou celle d'un transistor P par une tension négative, l'espace source–drain du transistor devient passant.
</p><p>Chacun de ces transistors est caractérisé par une tension de seuil, correspondant à la tension de grille qui fait la transition entre le comportement bloqué du transistor et son comportement conducteur. Contrairement aux transistors bipolaires, dont la tension de seuil ne dépend que du semi-conducteur utilisé (silicium, germanium ou As-Ga), la tension de seuil des transistors à effet de champ dépend étroitement de la technologie et peut varier notablement même au sein d'un même lot. Le transistor à effet de champ à déplétion à canal N est le semi-conducteur dont les caractéristiques se rapprochent le plus des anciens tubes à vide (triodes). À puissance égale, les transistors N sont plus petits que les P. À géométrie égale, les transistors N sont également plus rapides que les P. En effet, les porteurs majoritaires dans un canal N sont les <a href="%C3%89lectron" title="Électron">électrons</a>, qui se déplacent mieux que les <a href="Trou_d'%C3%A9lectron" title="Trou d'électron">trous</a>, majoritaires dans un canal P. La conductivité d'un canal N est ainsi supérieure à celle d'un canal P de même dimension.
</p><p>La plupart des <a href="Circuit_int%C3%A9gr%C3%A9" title="Circuit intégré">circuits intégrés</a> <a href="%C3%89lectronique_num%C3%A9rique" title="Électronique numérique">numériques</a> (en particulier les <a href="Microprocesseur" title="Microprocesseur">microprocesseurs</a>) utilisent la technologie <a href="Complementary_metal_oxide_semi-conductor" title="Complementary metal oxide semi-conductor">CMOS</a> qui permet d'intégrer à grande échelle (plusieurs millions) des transistors à effet de champ (à enrichissement) complémentaires (c'est-à-dire qu'on retrouve des N et des P). Pour une même fonction, l'intégration de transistors bipolaires consommerait beaucoup plus de courant. En effet, un circuit CMOS ne consomme du courant que lors des basculements. La consommation d'une porte CMOS correspond uniquement à la charge électrique nécessaire pour charger sa <a href="Capacit%C3%A9_%C3%A9lectrique" title="Capacité électrique">capacité</a> de sortie. Leur dissipation est donc quasiment nulle si la fréquence d'horloge est modérée&nbsp;; cela permet le développement de circuits à piles ou batteries (téléphones ou ordinateurs portables, appareils photo…).
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Autres_types_de_transistors">Autres types de transistors</h3></div>
<ul><li><a href="Transistor_bipolaire_%C3%A0_grille_isol%C3%A9e" title="Transistor bipolaire à grille isolée">IGBT</a> (<i>Insulated Gate Bipolar Transistor</i>)&nbsp;: hybride qui a les caractéristiques d'un transistor à effet de champ en entrée et les caractéristiques d'un transistor bipolaire en sortie. Uniquement utilisé dans l'<a href="%C3%89lectronique_de_puissance" title="Électronique de puissance">électronique de puissance</a>.</li>
<li><a href="Transistor_unijonction" title="Transistor unijonction">Transistor unijonction</a>&nbsp;: ce transistor est utilisé pour ses caractéristiques de résistance dynamique négative, ce qui permet de réaliser simplement un oscillateur. Il n'est plus utilisé de nos jours.</li>
<li><a href="Phototransistor" class="mw-redirect" title="Phototransistor">Phototransistor</a>&nbsp;: c'est un transistor bipolaire, dont la jonction base–collecteur est sensible à la lumière. Par rapport à une <a href="Photodiode" title="Photodiode">photodiode</a>, il est plus sensible, car il bénéficie de l'effet amplificateur propre au transistor.</li>
<li>L'<a href="Photocoupleur" title="Photocoupleur">opto-isolateur</a>&nbsp;: le phototransistor est monté dans le même boîtier qu'une <a href="Diode_%C3%A9lectroluminescente" title="Diode électroluminescente">diode électroluminescente</a>. C'est la lumière qui assure la transmission des signaux entre le phototransistor et la diode électroluminescente. Le pouvoir d'isolation très élevé (de l'ordre de 5&nbsp;<abbr class="abbr" title="kilovolt">kV</abbr>) en fait le composant idéal pour <a href="Isolation_galvanique" title="Isolation galvanique">isoler galvaniquement</a> un circuit de commande, d'un circuit de puissance. Il existe aussi des opto-isolateurs utilisant d'autres composants en sortie tels le <a href="Thyristor" title="Thyristor">thyristor</a>, le <a href="Triac" title="Triac">triac</a>.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Étymologie"><span id=".C3.89tymologie"></span>Étymologie</h2></div>
<p>Le terme <i>transistor</i> provient de l'<a href="Anglais" title="Anglais">anglais</a> <i><b>trans</b>fer res<b>istor</b> </i>(résistance de transfert). Il a été sélectionné <span class="need_ref" title="Source insuffisante." style="cursor:help;">par un comité directeur de vingt-six personnes</span><sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[source&nbsp;insuffisante]</sup><sup id="cite_ref-:0_1-0" class="reference"><a href="#cite_note-:0-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup> des <a href="Laboratoires_Bell" title="Laboratoires Bell">Bell Labs</a> le <time class="nowrap" datetime="1948-05-28" data-sort-value="1948-05-28">28 mai 1948</time><sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, parmi les noms proposés suivants&nbsp;: <i>semiconductor triode</i>, <i>surface states triode</i>, <i>crystal triode</i>, <i>solid triode</i>, <i>iotatron</i>, <i>transistor</i>. <span class="need_ref" title="Source insuffisante (demandé le 1 novembre 2025)." style="cursor:help;">Pour des raisons commerciales, il fallait un nom court, sans équivoque avec la technologie des tubes électroniques, et le mot <i>Transistor</i> fut retenu<sup id="cite_ref-3" class="reference"><a href="#cite_note-3"><span class="cite-bracket">[</span>3<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></span><sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[source&nbsp;insuffisante]</sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-:0_1-1" class="reference"><a href="#cite_note-:0-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Ce nom correspond à la fonction de résistance électrique pouvant être commandée par une tension ou un courant électrique.
</p><p>Par <a href="M%C3%A9tonymie" title="Métonymie">métonymie</a>, le terme «&nbsp;transistor&nbsp;» désigne souvent les <i><a href="R%C3%A9cepteur_radio" title="Récepteur radio">récepteurs radio</a></i> équipés de transistors (originellement appelés <i>poste à transistors</i>).
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Historique">Historique</h2></div>

<p>À la suite des travaux sur les <a href="Semi-conducteurs" class="mw-redirect" title="Semi-conducteurs">semi-conducteurs</a>, le transistor bipolaire a été réalisé pour la première fois le <time class="nowrap" datetime="1947-12-23" data-sort-value="1947-12-23">23 décembre 1947</time> par les <a href="%C3%89tats-Unis" title="États-Unis">américains</a> <a href="John_Bardeen" title="John Bardeen">John Bardeen</a>, <a href="William_Shockley" title="William Shockley">William Shockley</a> et <a href="Walter_Houser_Brattain" title="Walter Houser Brattain">Walter Brattain</a>, chercheurs des <a href="Laboratoires_Bell" title="Laboratoires Bell">Laboratoires Bell</a><sup id="cite_ref-4" class="reference"><a href="#cite_note-4"><span class="cite-bracket">[</span>note 1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ces chercheurs ont reçu pour cette invention le <a href="Prix_Nobel_de_physique" title="Prix Nobel de physique">prix Nobel de physique</a> en <a href="1956" title="1956">1956</a><sup id="cite_ref-5" class="reference"><a href="#cite_note-5"><span class="cite-bracket">[</span>4<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p><a href="Herbert_Matar%C3%A9" title="Herbert Mataré">Herbert Mataré</a> et <a href="Heinrich_Welker" title="Heinrich Welker">Heinrich Welker</a>, deux <a href="Physicien" title="Physicien">physiciens</a> allemands, ont aussi développé parallèlement et indépendamment le «&nbsp;transistor français&nbsp;» en juin 1948 alors qu'ils travaillaient à la Compagnie des Freins et Signaux à Paris<sup id="cite_ref-:1_6-0" class="reference"><a href="#cite_note-:1-6"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Ils déposent leur première demande de brevets pour un transistor le <time class="nowrap" datetime="1948-08-13" data-sort-value="1948-08-13">13 août 1948</time>. Les études menées par les commissaires montrent qu'ils ne se sont pas appuyés sur l'annonce du transistor du laboratoire américain mais qu'ils ont bien eu l'idée en même temps<sup id="cite_ref-:1_6-1" class="reference"><a href="#cite_note-:1-6"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Le <time class="nowrap" datetime="1949-05-18" data-sort-value="1949-05-18">18 mai 1949</time>, cette invention européenne est présentée par la presse au public sous le nom de «&nbsp;<b>Transistron</b>&nbsp;»<sup id="cite_ref-7" class="reference"><a href="#cite_note-7"><span class="cite-bracket">[</span>6<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-8" class="reference"><a href="#cite_note-8"><span class="cite-bracket">[</span>7<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. L'objectif est alors de conquérir le marché mondial en premier. À l'époque, la presse technique donne l'avantage au transistron considéré plus résistant et plus stable<sup id="cite_ref-:1_6-2" class="reference"><a href="#cite_note-:1-6"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Néanmoins le gouvernement français étant focalisé sur la technologie nucléaire, le transistron est mis à l'écart et perd son avantage face au transistor<sup id="cite_ref-:1_6-3" class="reference"><a href="#cite_note-:1-6"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. En 1952, Herbert Mataré crée l'entreprise Intermetall qui est la première à produire des transistors et qui atteindra son apogée un an plus tard avec la présentation de la première radio à transistor un an avant celle de <a href="Texas_Instruments" title="Texas Instruments">Texas Instruments</a>. En 1954, Texas Instruments met au point son prototype de poste radio à transistor qui sera industrialisé par la société IDEA (<i>Industrial Development Engineering Associates</i>)<sup id="cite_ref-:2_9-0" class="reference"><a href="#cite_note-:2-9"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Avant cela, Herbert Mataré avait déjà approché l'effet transistor alors qu'il travaillait pour l'armée allemande durant la seconde guerre mondiale dans le but d'<a href="Technologie_pendant_la_Seconde_Guerre_mondiale" title="Technologie pendant la Seconde Guerre mondiale">améliorer les radars</a>. L'urgence de la guerre l'empêcha de se pencher davantage sur le sujet et il qualifia ce phénomène d'«&nbsp;<a href="Interf%C3%A9rence" title="Interférence">interférences</a>&nbsp;». Lorsque la Russie reprit le village où il travaillait en Pologne, Herbert Mataré dut brûler toutes ses notes de peur qu'elles ne tombent <span class="need_ref" title="Ce passage nécessite une référence." style="cursor:help;">entre les mains de l’ennemi</span><sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[réf.&nbsp;nécessaire]</sup><sup id="cite_ref-:1_6-4" class="reference"><a href="#cite_note-:1-6"><span class="cite-bracket">[</span>5<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Le transistor est considéré comme un énorme progrès face au <a href="Tube_%C3%A9lectronique" title="Tube électronique">tube électronique</a>&nbsp;: beaucoup plus petit, plus léger et plus robuste, fonctionnant avec des tensions faibles, autorisant une alimentation par piles, il fonctionne presque instantanément une fois mis sous tension, contrairement aux tubes électroniques qui demandaient une dizaine de secondes de chauffage, généraient une consommation importante et nécessitaient une source de tension élevée (plusieurs centaines de <a href="Volt" title="Volt">volts</a>).
</p><p>Une fois le transistor découvert, l'ouverture au grand public ne fut pas immédiate. La première application du transistor fut, pour la radio, en 1954<sup id="cite_ref-10" class="reference"><a href="#cite_note-10"><span class="cite-bracket">[</span>9<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, soit <span class="nowrap">7 ans</span> après la découverte du transistor. La première radio à transistor commercialisée était le Regency TR-1&nbsp;<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Regency_TR-1" class="extiw external" title="en:Regency TR-1"><span class="indicateur-langue" title="Article en anglais&nbsp;: «&nbsp;Regency TR-1&nbsp;»">(en)</span></a>. Mais à partir de ce moment son influence sur la société augmenta de façon exponentielle, en particulier chez les scientifiques et les industriels. En effet, à partir du milieu des années 1950, on commence à utiliser le transistor dans les <a href="Ordinateur" title="Ordinateur">ordinateurs</a>, les rendant assez fiables et relativement petits pour leur commercialisation. À partir de 1957, <a href="IBM" title="IBM">IBM</a> construisait tous les nouveaux ordinateurs avec des transistors au lieu des tubes à vide<sup id="cite_ref-:2_9-1" class="reference"><a href="#cite_note-:2-9"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Après l'invention du <a href="Circuit_int%C3%A9gr%C3%A9" title="Circuit intégré">circuit intégré</a> en 1958, groupant en un petit volume plusieurs transistors et composants, en 1969 est inventé le <a href="Microprocesseur" title="Microprocesseur">microprocesseur</a>, permettant à des milliers de transistors de fonctionner en harmonie sur un support, ce qui est encore une fois une révolution pour l'informatique moderne<sup id="cite_ref-11" class="reference"><a href="#cite_note-11"><span class="cite-bracket">[</span>10<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. L'<a href="Intel_4004" title="Intel 4004">Intel 4004</a>, sorti en mars 1971 et commandité par <a href="Busicom" title="Busicom">Busicom</a>, intègre 2&nbsp;250&nbsp;transistors et exécute 60&nbsp;000&nbsp;opérations par seconde<sup id="cite_ref-:2_9-2" class="reference"><a href="#cite_note-:2-9"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>De nos jours, le transistor est omniprésent dans la plupart des appareils de notre quotidien. Le nombre de transistors dans un microprocesseur a considérablement augmenté pendant que sa taille diminuait, suivant en cela la <a href="Loi_de_Moore" title="Loi de Moore">loi de Moore</a> prédisant durant plusieurs décennies un doublement du nombre de transistors des microprocesseurs, donc un doublement de la puissance de calcul de ces derniers, tous les 18-24 mois. Au <time class="nowrap" datetime="2023-03-24" data-sort-value="2023-03-24">24 mars 2023</time>, date du décès de Gordon Moore, la plus grande intégration pour une puce commerciale combinant CPU, GPU et moteur neuronaux est de 114 milliards de transistors pour environ 864 mm<sup>2</sup><sup id="cite_ref-12" class="reference"><a href="#cite_note-12"><span class="cite-bracket">[</span>11<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Elle est de 2 600 milliards de transistors pour une super-puce de type "<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Wafer-scale_integration" class="extiw external" title="en:Wafer-scale integration">wafer-scale intégration</a>" (interconnexion de toutes les puces d'une même galette). Le transistor a contribué au développement d'une grande variété de domaines<sup id="cite_ref-13" class="reference"><a href="#cite_note-13"><span class="cite-bracket">[</span>12<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Il est présent dans tout ce qui contient un tant soit peu d'électronique, de notre cafetière à nos voitures en passant par nos smartphones ou les feux de signalisation. Dès qu'il y a un choix plus complexe que ouvert/fermé dans un appareil électronique, un transistor entre en jeu<sup id="cite_ref-14" class="reference"><a href="#cite_note-14"><span class="cite-bracket">[</span>13<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Classification">Classification</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Transistor_bipolaire_2">Transistor bipolaire</h3></div>

<p>Un transistor bipolaire est un dispositif électronique à base de semi-conducteur dont le principe de fonctionnement est basé sur deux <a href="Jonction_P-N" class="mw-redirect" title="Jonction P-N">jonctions PN</a>, l'une en direct et l'autre en inverse.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Transistor_à_effet_de_champ_2"><span id="Transistor_.C3.A0_effet_de_champ_2"></span>Transistor à effet de champ</h3></div>

<p>Contrairement au transistor bipolaire, la grille agit par «&nbsp;effet de champ&nbsp;» (d'où son nom) et non par passage d'un courant électrique.
</p><p>Parmi les transistors à effet de champ (ou FET, pour <i>Field Effect Transistor</i>), on peut distinguer les familles suivantes&nbsp;:
</p>
<ul><li>transistors <a href="Transistor_%C3%A0_effet_de_champ_%C3%A0_grille_m%C3%A9tal-oxyde" title="Transistor à effet de champ à grille métal-oxyde">MOSFET</a>&nbsp;: ils utilisent les propriétés des structures Métal/Oxyde/Semi-conducteur&nbsp;;</li>
<li><a href="Junction_Field_Effect_Transistor" title="Junction Field Effect Transistor">transistors JFET</a>&nbsp;: ils utilisent les propriétés des jonctions PN.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Transistor_à_unijonction"><span id="Transistor_.C3.A0_unijonction"></span>Transistor à unijonction</h3></div>

<p>Le transistor dit <i>à unijonction</i> n'est quasiment plus utilisé, mais servait à créer des <a href="Oscillation_de_relaxation" title="Oscillation de relaxation">oscillateurs à relaxation</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Technologie_hybride">Technologie hybride</h3></div>

<p>L'<a href="Transistor_bipolaire_%C3%A0_grille_isol%C3%A9e" title="Transistor bipolaire à grille isolée">IGBT</a> est un composant hybride bipolaire et de MOSFET, principalement utilisé en <a href="%C3%89lectronique_de_puissance" title="Électronique de puissance">électronique de puissance</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Applications">Applications</h3></div>
<p>Les deux principaux types de transistors permettent de répondre aux besoins de l'électronique <a href="Analogique" title="Analogique">analogique</a> et <a href="Num%C3%A9rique" title="Numérique">numérique</a> mais aussi à ceux de l'<a href="%C3%89lectronique_de_puissance" title="Électronique de puissance">électronique de puissance</a> et <a href="Haute_tension" title="Haute tension">haute tension</a>.
</p>
<ul><li>La technologie bipolaire est plutôt utilisée en analogique et en électronique de puissance.</li>
<li>Les technologies <a href="Transistor_%C3%A0_effet_de_champ" title="Transistor à effet de champ">FET</a> et <a href="Complementary_metal_oxide_semi-conductor" title="Complementary metal oxide semi-conductor">CMOS</a> sont principalement utilisées en électronique numérique (réalisation d'opérations logiques). Ils peuvent être utilisés pour faire des blocs analogiques dans des circuits numériques (régulateur de tension par exemple). Ils sont aussi utilisés pour faire des commandes de puissance (moteurs) et pour l'électronique haute tension (automobile). Leurs caractéristiques s'apparentent plus à celles des tubes électroniques.</li></ul>
<p>Un mélange des deux technologies est utilisé chez les <a href="Transistor_bipolaire_%C3%A0_grille_isol%C3%A9e" title="Transistor bipolaire à grille isolée">IGBT</a>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Constitution">Constitution</h2></div>
<p>Les <a href="Substrat_(%C3%A9lectronique)" title="Substrat (électronique)">substrats</a> utilisés sont le <a href="Germanium" title="Germanium">germanium</a> (série AC, aujourd'hui obsolète), le <a href="Silicium" title="Silicium">silicium</a>, l'<a href="Ars%C3%A9niure_de_gallium" title="Arséniure de gallium">arséniure de gallium</a>, le <a href="Silicium-germanium" title="Silicium-germanium">silicium-germanium</a> et plus récemment le <a href="Carbure_de_silicium" title="Carbure de silicium">carbure de silicium</a>, le <a href="Nitrure_de_gallium" title="Nitrure de gallium">nitrure de gallium</a>, l'<a href="Antimoniure_d'indium" title="Antimoniure d'indium">antimoniure d'indium</a>. Le <time class="nowrap" datetime="1954-05-10" data-sort-value="1954-05-10">10 mai 1954</time>, <a href="Texas_Instruments" title="Texas Instruments">Texas Instruments</a> sort le premier transistor au silicium<sup id="cite_ref-:2_9-3" class="reference"><a href="#cite_note-:2-9"><span class="cite-bracket">[</span>8<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p><p>Pour la grande majorité des applications, on utilise le silicium alors que les matériaux plus exotiques tels que l'<a href="Ars%C3%A9niure_de_gallium" title="Arséniure de gallium">arséniure de gallium</a> et le nitrure de gallium sont plutôt utilisés pour réaliser les transistors <a href="Hyperfr%C3%A9quences" class="mw-redirect" title="Hyperfréquences">hyperfréquences</a>.
</p>
<ul><li>Un transistor <i>bipolaire</i> se compose de deux parties de substrat semiconducteur <a href="Dopage_(semi-conducteur)" title="Dopage (semi-conducteur)">dopées</a> identiquement (P ou N) séparées par une mince tranche de semiconducteur dopée inversement&nbsp;; on a ainsi deux types&nbsp;: N-P-N et P-N-P.</li>
<li>Le transistor <i>à effet de champ à jonction</i> classiquement se compose d'un barreau de semiconducteur dopé N (ou P), et entouré en son milieu d'un anneau de semiconducteur dopé inversement P (ou N). On parle de FET à canal N ou P suivant le dopage du barreau.</li>
<li>Le transistor <i>à effet de champ <a href="Transistor_%C3%A0_effet_de_champ_%C3%A0_grille_m%C3%A9tal-oxyde" title="Transistor à effet de champ à grille métal-oxyde">MOS</a></i> se compose d'un barreau de semiconducteur P ou N sur lequel on fait croître par <a href="%C3%89pitaxie" title="Épitaxie">épitaxie</a> une mince couche d'isolant (<a href="Dioxyde_de_silicium" title="Dioxyde de silicium">dioxyde de silicium</a> par exemple), laquelle est surmontée d'une électrode métallique.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Évolution,_prospective"><span id=".C3.89volution.2C_prospective"></span>Évolution, prospective</h2></div>

<p>Les premiers transistors utilisaient le <a href="Germanium" title="Germanium">germanium</a> comme <a href="Semi-conducteur" title="Semi-conducteur">semi-conducteur</a>. Ce matériau, de nouveau utilisé pour certaines applications, a vite été remplacé par le <a href="Silicium" title="Silicium">silicium</a> plus résistant, plus souple d'emploi, moins sensible à la température. Il existe aussi des transistors à l'<a href="Ars%C3%A9niure_de_gallium" title="Arséniure de gallium">arséniure de gallium</a> utilisés en particulier dans le domaine des <a href="Micro-onde" title="Micro-onde">hyperfréquences</a>.
</p><p>Les transistors à effet de champ sont principalement utilisés en <a href="Amplificateur_%C3%A9lectronique" title="Amplificateur électronique">amplification</a> grand gain de <a href="Signal_%C3%A9lectrique" title="Signal électrique">signal</a> de faible amplitude, <a href="Tr%C3%A8s_basse_tension" title="Très basse tension">très basse tension</a>. Ils sont très sensibles aux décharges <a href="%C3%89lectrostatique" title="Électrostatique">électrostatiques</a>.
</p><p>Les évolutions technologiques ont donné les transistors ou <a href="Commutateur_(%C3%A9lectronique)" title="Commutateur (électronique)">commutateurs</a> <a href="Transistor_%C3%A0_effet_de_champ_%C3%A0_grille_m%C3%A9tal-oxyde" title="Transistor à effet de champ à grille métal-oxyde">MOS</a> de puissance, ils sont de plus en plus utilisés dans toutes les applications de commutation de forte puissance (classe D), <a href="Basse_tension" title="Basse tension">basse tension</a>, vu qu'ils n'ont presque plus de <a href="R%C3%A9sistance_(%C3%A9lectricit%C3%A9)" title="Résistance (électricité)">résistance</a> de drain contrairement aux transistors, ils ne s'échauffent pas et n'ont donc pas besoin de refroidissement (radiateurs).
</p><p>Le <a href="Graph%C3%A8ne" title="Graphène">graphène</a>, nouveau matériau très prometteur et performant, pourrait remplacer le silicium dans les transistors de future génération et permettre de prolonger la <a href="Loi_de_Moore" title="Loi de Moore">loi de Moore</a> en termes de miniaturisation des transistors pour la microélectronique et la nanoélectronique de nouvelle génération<sup id="cite_ref-2dim2021_15-0" class="reference"><a href="#cite_note-2dim2021-15"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-16" class="reference"><a href="#cite_note-16"><span class="cite-bracket">[</span>15<span class="cite-bracket">]</span></a></sup><sup class="reference cite_virgule">,</sup><sup id="cite_ref-17" class="reference"><a href="#cite_note-17"><span class="cite-bracket">[</span>16<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<dl><dt>Vers des transistors ultra-fins (bidimensionnels)<sup id="cite_ref-2dim2021_15-1" class="reference"><a href="#cite_note-2dim2021-15"><span class="cite-bracket">[</span>14<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>&nbsp;?</dt></dl>
<p>On a réussi à produire des transistors au <a href="Disulfure_de_molybd%C3%A8ne" title="Disulfure de molybdène">disulfure de molybdène</a> (MoS<sub>2</sub>) atomiquement minces<sup id="cite_ref-18" class="reference"><a href="#cite_note-18"><span class="cite-bracket">[</span>17<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>, mais la miniaturisation restait difficile<sup id="cite_ref-19" class="reference"><a href="#cite_note-19"><span class="cite-bracket">[</span>18<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>. Récemment (en 2022) des transistors MoS<sub>2</sub> à paroi latérale à canal atomiquement mince et dotés d'une longueur de grille physique de moins de 1 nm ont été produits sur le bord d'une couche de graphène utilisée comme électrode de grille, grâce à des films de graphène et de MoS<sub>2</sub> développés par dépôt chimique en phase vapeur pour la fabrication de transistors à paroi latérale sur une tranche de 2 pouces<sup id="cite_ref-20" class="reference"><a href="#cite_note-20"><span class="cite-bracket">[</span>19<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Emploi">Emploi</h2></div>
<p>Sauf dans le domaine des fortes puissances, il est devenu rare de n'avoir qu'un seul transistor dans un boîtier (pour les fortes puissances, on optera pour un montage <a href="Transistor_Darlington" title="Transistor Darlington">Darlington</a>, permettant d'obtenir un gain en courant plus important).
</p><p>Les <a href="Circuit_int%C3%A9gr%C3%A9" title="Circuit intégré">circuits intégrés</a> ont permis d'en interconnecter d'abord des milliers, puis des millions. L'intégration de plus d'un milliard de transistors sur un seul composant a été atteinte en <time class="nowrap" datetime="2008-06" data-sort-value="2008-06">juin 2008</time> par <a href="Nvidia" title="Nvidia">Nvidia</a> avec la puce GT200. Cette puce, utilisée comme <a href="Processeur_graphique" title="Processeur graphique">processeur graphique</a> (GPU), atteint 1,4&nbsp;milliard de transistors <a href="Gravure_(microfabrication)" title="Gravure (microfabrication)">gravés</a> en 65&nbsp;nanomètres, sur une surface d'environ 600&nbsp;<abbr class="abbr" title="millimètre carré">mm<sup>2</sup></abbr>.
</p><p>Ces circuits intégrés servent à réaliser des <a href="Microprocesseur" title="Microprocesseur">microprocesseurs</a>, des <a href="M%C3%A9moire_(informatique)" title="Mémoire (informatique)">mémoires</a> et la plupart des <a href="Composant_actif" class="mw-redirect" title="Composant actif">composants actifs</a>.
</p>
<table class="wikitable" style="float:center;margin-left:10px;">
<caption><b>Évolution du nombre de transistors intégrés dans un microprocesseur</b>
</caption>
<tbody><tr>
<td>
<p><a href="Microprocesseur" title="Microprocesseur">Processeurs</a> grand public (CPU)&nbsp;:
</p>
<ul><li><a href="1971" title="1971">1971</a>&nbsp;: <a href="Intel_4004" title="Intel 4004">4004</a>&nbsp;: 2&nbsp;300</li>
<li><a href="1978" title="1978">1978</a>&nbsp;: <a href="Intel_8086" title="Intel 8086">8086</a>&nbsp;: 29&nbsp;000</li>
<li><a href="1982" title="1982">1982</a>&nbsp;: <a href="Intel_80286" title="Intel 80286">80286</a>&nbsp;: 134&nbsp;000</li>
<li><a href="1985" title="1985">1985</a>&nbsp;: <a href="Intel_80386" title="Intel 80386">80386</a>&nbsp;: 275&nbsp;000</li>
<li><a href="1989" title="1989">1989</a>&nbsp;: <a href="Intel_80486" title="Intel 80486">80486</a>&nbsp;: 1,16&nbsp;million</li>
<li><a href="1993" title="1993">1993</a>&nbsp;: <a href="Pentium_(microprocesseur)" class="mw-redirect" title="Pentium (microprocesseur)">Pentium/Pentium MMX</a>&nbsp;: 3,1&nbsp;millions</li>
<li><a href="1995" title="1995">1995</a>&nbsp;: <a href="Pentium_Pro" title="Pentium Pro">Pentium Pro</a>&nbsp;: 5,5&nbsp;millions</li>
<li><a href="1997" title="1997">1997</a>&nbsp;: <a href="Pentium_II" title="Pentium II">Pentium II</a>&nbsp;: 27&nbsp;millions</li>
<li><a href="1997" title="1997">1997</a>&nbsp;: <a href="AMD_K6" title="AMD K6">K6</a>&nbsp;: 8,8&nbsp;millions</li>
<li><a href="1998" title="1998">1998</a>&nbsp;: <a href="AMD_K6-2" title="AMD K6-2">K6-II</a>&nbsp;: 9,3&nbsp;millions</li>
<li><a href="1999" title="1999">1999</a>&nbsp;: <a href="Athlon" title="Athlon">Athlon</a>&nbsp;: 37&nbsp;millions</li>
<li><a href="2001" title="2001">2001</a>&nbsp;: <a href="Pentium_4" title="Pentium 4">Pentium 4 HT</a>&nbsp;: 42&nbsp;millions</li>
<li><a href="2001" title="2001">2001</a>&nbsp;: <a href="Athlon" title="Athlon">Athlon XP</a>-<a href="Duron" title="Duron">Duron</a> Palomino/Thoroughbred/Thorton/Barton-Spitfire/Morgan/Applebred&nbsp;: 37,2&nbsp;millions</li>
<li><a href="2003" title="2003">2003</a>&nbsp;: <a href="Athlon_64" title="Athlon 64">Athlon 64</a> ClawHammer&nbsp;: 105,9&nbsp;millions</li>
<li><a href="2004" title="2004">2004</a>&nbsp;: <a href="Pentium_Extreme_Edition" title="Pentium Extreme Edition">Pentium Extreme Edition</a>&nbsp;: 169&nbsp;millions</li>
<li><a href="2004" title="2004">2004</a>&nbsp;: <a href="Athlon_64" title="Athlon 64">Athlon 64</a> Newcastle&nbsp;: 68,5&nbsp;millions</li>
<li><a href="2004" title="2004">2004</a>&nbsp;: <a href="Athlon_64" title="Athlon 64">Athlon 64</a> Winchester&nbsp;: 77&nbsp;millions</li>
<li><a href="2005" title="2005">2005</a>&nbsp;: <a href="Athlon_64" title="Athlon 64">Athlon 64</a> Venice&nbsp;: 76&nbsp;millions</li>
<li><a href="2005" title="2005">2005</a>&nbsp;: <a href="Athlon_64" title="Athlon 64">Athlon 64</a>/<a href="Athlon_64_X2" title="Athlon 64 X2">Athlon 64 X2</a> Manchester/Toledo&nbsp;: 233&nbsp;millions</li>
<li><a href="2006" title="2006">2006</a>&nbsp;: <a href="Intel_Core_2" title="Intel Core 2">Core 2 Duo</a>&nbsp;: 291&nbsp;millions</li>
<li><a href="2006" title="2006">2006</a>&nbsp;: <a href="Intel_Core_2" title="Intel Core 2">Core 2 Quad</a>&nbsp;: 582&nbsp;millions</li>
<li><a href="2006" title="2006">2006</a>&nbsp;: <a href="Athlon_64" title="Athlon 64">Athlon 64</a>/<a href="Athlon_64_X2" title="Athlon 64 X2">Athlon 64 X2</a> Windsor&nbsp;: 227&nbsp;millions</li>
<li><a href="2006" title="2006">2006</a>&nbsp;: <a href="Athlon_64_X2" title="Athlon 64 X2">Athlon 64 X2</a>/<a href="Athlon_64_X2" title="Athlon 64 X2">Athlon X2</a>/<a href="AMD_Sempron" title="AMD Sempron">Sempron</a> Brisbane&nbsp;: 221&nbsp;millions</li>
<li><a href="2008" title="2008">2008</a>&nbsp;: <a href="Intel_Core_i7" title="Intel Core i7">Core i7</a> <a href="Bloomfield_(microprocesseur)" title="Bloomfield (microprocesseur)">Bloomfield</a>&nbsp;: 730&nbsp;millions</li>
<li><a href="2008" title="2008">2008</a>&nbsp;: <a href="AMD_Phenom" title="AMD Phenom">Phenom</a> X4/X3/<a href="Athlon_64_X2" title="Athlon 64 X2">Athlon X2</a> Agena/Toliman/Kuma&nbsp;: 450&nbsp;millions</li>
<li><a href="2009" title="2009">2009</a>&nbsp;: Intel Core i7/i5 <a href="Lynnfield" title="Lynnfield">Lynnfield</a>&nbsp;: 774&nbsp;millions</li>
<li><a href="2010" title="2010">2010</a>&nbsp;: Core i5/i3/Pentium G <a href="Clarkdale_(microprocesseur)" title="Clarkdale (microprocesseur)">Clarkdale</a>&nbsp;: 382&nbsp;millions</li>
<li><a href="2010" title="2010">2010</a>&nbsp;: <a href="Intel_Core_i7" title="Intel Core i7">Core i7</a> <a href="Gulftown" title="Gulftown">Gulftown</a>&nbsp;: 1,17&nbsp;milliard</li>
<li><a href="2010" title="2010">2010</a>&nbsp;: <a href="Phenom_II" class="mw-redirect" title="Phenom II">Phenom II</a> X4/X3/X2-<a href="Athlon_II" class="mw-redirect" title="Athlon II">Athlon II</a> X4/X3/X2&nbsp;: Deneb/Heka/Callisto-Propus/Rana/Regor&nbsp;: 758&nbsp;millions</li>
<li><a href="2011" title="2011">2011</a>&nbsp;: Core i7/i5/i3/Pentium G <a href="Sandy_Bridge" title="Sandy Bridge">Sandy Bridge</a>&nbsp;: 1,16&nbsp;milliard (i7 et i5) - 504&nbsp;millions (i3 et Pentium G)</li>
<li><a href="2012" title="2012">2012</a>&nbsp;: <a href="Core_i7" class="mw-redirect" title="Core i7">Core i7</a> <a href="Sandy_Bridge" title="Sandy Bridge">Sandy Bridge-E</a>&nbsp;: 2,27&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2012" title="2012">2012</a>&nbsp;: Core i7/i5/i3/Pentium G Ivy Bridge&nbsp;: 1,40&nbsp;milliard</li>
<li><a href="2012" title="2012">2012</a>&nbsp;: <a href="AMD_FX" title="AMD FX">FX-4100/6100/8100</a> <a href="Bulldozer_(microarchitecture)" title="Bulldozer (microarchitecture)">Bulldozer/Zambezi</a>&nbsp;: 1,20&nbsp;milliard</li>
<li><a href="2012" title="2012">2012</a>&nbsp;: <a href="AMD_FX" title="AMD FX">FX-4300/6300/8300</a> Bulldozer/Vishera&nbsp;: 1,20&nbsp;milliard</li>
<li><a href="2013" title="2013">2013</a>&nbsp;: <a href="AMD_FX" title="AMD FX">FX-9590</a> Bulldozer/Vishera&nbsp;: 1,6&nbsp;milliard</li>
<li><a href="2014" title="2014">2014</a>&nbsp;: <a href="Intel_Core_i7" title="Intel Core i7">Core i7</a> <a href="Haswell_(microarchitecture)" title="Haswell (microarchitecture)">Haswell</a>&nbsp;: 2,6&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2020" title="2020">2020</a>&nbsp;: <a href="Apple_M1" title="Apple M1">Apple M1</a>&nbsp;: 16&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2021" title="2021">2021</a>&nbsp;: <a href="Apple_A16_Bionic" title="Apple A16 Bionic">Apple A16 Bionic</a>&nbsp;: 16&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2021" title="2021">2021</a>&nbsp;: <a href="Apple_M1_Max" title="Apple M1 Max">Apple M1 Max</a>&nbsp;: 57&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2022" title="2022">2022</a>&nbsp;: <a href="Apple_M1_Ultra" title="Apple M1 Ultra">Apple M1 Ultra</a>&nbsp;: 114&nbsp;milliards (2 puces)</li>
<li><a href="2023" title="2023">2023</a>&nbsp;: <a href="Raptor_Lake" title="Raptor Lake">Intel Core i9-13900KS</a> (<a href="Raptor_Lake" title="Raptor Lake">Raptor Lake</a> S)&nbsp;: 14,2&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2023" title="2023">2023</a>&nbsp;: <a href="Ryzen" title="Ryzen">AMD Ryzen 9 7950X3D</a> (<a href="Ryzen" title="Ryzen">Zen 4</a> (Raphaël))&nbsp;: 13,14&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2023" title="2023">2023</a>&nbsp;: <a href="Apple_M2" title="Apple M2">Apple M2</a> Max&nbsp;: 67&nbsp;milliards</li></ul>
<p>Domaine <a href="Processeur_graphique" title="Processeur graphique">graphique</a> et calcul parallèle (GPU)&nbsp;:
</p>
<ul><li><a href="1997" title="1997">1997</a>&nbsp;: SST-1 (<a href="3dfx" title="3dfx">3dfx</a> Voodoo 1)&nbsp;: 1&nbsp;million</li>
<li><a href="1998" title="1998">1998</a>&nbsp;: SST-2 (3dfx Voodoo 2)&nbsp;: 4&nbsp;millions</li>
<li><a href="1998" title="1998">1998</a>&nbsp;: NV4 (Nvidia TNT)&nbsp;: 7&nbsp;millions</li>
<li><a href="1998" title="1998">1998</a>&nbsp;: <a href="ATI_Rage#RAGE_128" title="ATI Rage">Rage 5</a> (ATI Rage 128)&nbsp;: 8&nbsp;millions</li>
<li><a href="1999" title="1999">1999</a>&nbsp;: NV5 (Nvidia TNT2)&nbsp;: 15&nbsp;millions</li>
<li><a href="1999" title="1999">1999</a>&nbsp;: <a href="Avenger" class="mw-disambig" title="Avenger">Avenger</a> (3dfx Voodoo 3)&nbsp;: 3&nbsp;millions</li>
<li><a href="1999" title="1999">1999</a>&nbsp;: G4+ (Matrox Millenium)&nbsp;: 9&nbsp;millions</li>
<li><a href="1999" title="1999">1999</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_256" title="GeForce">NV10</a> (Nvidia GeForce 256)&nbsp;: 23&nbsp;millions</li>
<li><a href="2000" title="2000">2000</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_2" title="GeForce">NV15</a> (Nvidia GeForce 2)&nbsp;: 25&nbsp;millions</li>
<li><a href="2000" title="2000">2000</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R100" title="Radeon R100">R100</a> (ATI Radeon 7500)&nbsp;: 30&nbsp;millions</li>
<li><a href="2000" title="2000">2000</a>&nbsp;: VSA-100 (3dfx Voodoo 4/5)&nbsp;: 14&nbsp;millions</li>
<li><a href="2001" title="2001">2001</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_3" title="GeForce">NV20</a> (Nvidia GeForce 3 Ti)&nbsp;: 57&nbsp;millions</li>
<li><a href="2001" title="2001">2001</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R200" title="Radeon R200">R200</a> (ATI Radeon 8500)&nbsp;: 60&nbsp;millions</li>
<li><a href="2003" title="2003">2003</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_4_Ti" title="GeForce">NV28</a> (Nvidia GeForce 4 Ti)&nbsp;: 63&nbsp;millions</li>
<li><a href="2003" title="2003">2003</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R300" title="Radeon R300">R360</a> (ATI Radeon 9800)&nbsp;: 115&nbsp;millions</li>
<li><a href="2003" title="2003">2003</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_5_FX" title="GeForce">NV35</a> (Nvidia GeForce FX5900)&nbsp;: 135&nbsp;millions</li>
<li><a href="2004" title="2004">2004</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R400" title="Radeon R400">R480</a> (ATI Radeon X850)&nbsp;: 160&nbsp;millions</li>
<li><a href="2004" title="2004">2004</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_6" title="GeForce">NV40</a> (Nvidia GeForce 6800)&nbsp;: 222&nbsp;millions</li>
<li><a href="2005" title="2005">2005</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_7" title="GeForce">G71</a> (Nvidia GeForce 7900)&nbsp;: 278&nbsp;millions</li>
<li><a href="2005" title="2005">2005</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R580" title="Radeon R580">R580</a> (ATI Radeon X1950)&nbsp;: 384&nbsp;millions</li>
<li><a href="2006" title="2006">2006</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_8" title="GeForce">G80</a> (Nvidia GeForce 8800)&nbsp;: 681&nbsp;millions</li>
<li><a href="2006" title="2006">2006</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_8" title="GeForce">G92</a> (Nvidia GeForce 9800)&nbsp;: 754&nbsp;millions</li>
<li><a href="2006" title="2006">2006</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R600" title="Radeon R600">R600</a> (ATI Radeon HD2900)&nbsp;: 700&nbsp;millions</li>
<li><a href="2007" title="2007">2007</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R600" title="Radeon R600">RV670</a> (ATI Radeon HD3800)&nbsp;: 666&nbsp;millions</li>
<li><a href="2007" title="2007">2007</a>&nbsp;: <a href="POWER6" title="POWER6">POWER6</a> (<a href="IBM" title="IBM">IBM</a>)&nbsp;: 291&nbsp;millions</li>
<li><a href="2008" title="2008">2008</a>&nbsp;: <a href="GeForce#GeForce_200_Series" title="GeForce">GT200</a> (Nvidia GeForce GTX200)&nbsp;: 1,40&nbsp;milliard</li>
<li><a href="2008" title="2008">2008</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R700" title="Radeon R700">RV770</a> (ATI Radeon HD4800)&nbsp;: 956&nbsp;millions</li>
<li><a href="2009" title="2009">2009</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R800" title="Radeon R800">RV870</a> (ATI Radeon HD5800/5900)&nbsp;: 2,154&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2010" title="2010">2010</a>&nbsp;: <a href="Fermi_(microarchitecture)" title="Fermi (microarchitecture)">GF100</a> (Nvidia GeForce GTX400)&nbsp;: 3,00&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2011" title="2011">2011</a>&nbsp;: <a href="Radeon_R900" title="Radeon R900">RV970</a> (ATI Radeon HD6900)&nbsp;: 2,64&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2011" title="2011">2011</a>&nbsp;: <a href="Fermi_(microarchitecture)" title="Fermi (microarchitecture)">GF110</a> (Nvidia GeForce GTX500&nbsp;: 3,00&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2012" title="2012">2012</a>&nbsp;: <a href="Radeon_HD7000" class="mw-redirect" title="Radeon HD7000">RV1070</a> (ATI Radeon HD7900)&nbsp;: 4,313&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2012" title="2012">2012</a>&nbsp;: <a href="Kepler_(microarchitecture)" title="Kepler (microarchitecture)">GK104</a> (Nvidia GeForce GTX600)&nbsp;: 3,54&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2013" title="2013">2013</a>&nbsp;: <a href="Kepler_(microarchitecture)" title="Kepler (microarchitecture)">GK110</a> (Nvidia GeForce GTX Titan et 780 Ti)&nbsp;: 7,10&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2014" title="2014">2014</a>&nbsp;: <a href="Radeon_Rx_200" title="Radeon Rx 200">Hawaii</a> (AMD Radeon R9 290X)&nbsp;: 6,2&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2014" title="2014">2014</a>&nbsp;: <a href="Maxwell_(microarchitecture)" title="Maxwell (microarchitecture)">GM204</a> (Nvidia GTX 980)&nbsp;: 5,2&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2015" title="2015">2015</a>&nbsp;: <a href="Maxwell_(microarchitecture)" title="Maxwell (microarchitecture)">GM200</a> (Nvidia GTX 980 Ti)&nbsp;: 8&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2016" title="2016">2016</a>&nbsp;: <a href="Pascal_(microarchitecture)" title="Pascal (microarchitecture)">GP102</a> (Nvidia GTX Titan X)&nbsp;: 12&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2019" title="2019">2019</a>&nbsp;: <a href="Turing_(microarchitecture)" title="Turing (microarchitecture)">TU102</a> (Nvidia RTX Titan)&nbsp;: 18,6&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2020" title="2020">2020</a>&nbsp;: <a href="Ampere_(microarchitecture)" title="Ampere (microarchitecture)">GA102</a> (Nvidia RTX 3080)&nbsp;: 28,3&nbsp;milliards<sup id="cite_ref-21" class="reference"><a href="#cite_note-21"><span class="cite-bracket">[</span>20<span class="cite-bracket">]</span></a></sup></li>
<li><a href="2022" title="2022">2022</a>&nbsp;: <a href="Ada_Lovelace_(microarchitecture)" title="Ada Lovelace (microarchitecture)">AD102</a> (Nvidia GeForce 40 series)&nbsp;: 76,3&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2023" title="2023">2023</a>&nbsp;: <a href="Radeon#Radeon_RX_7000_(2022)" title="Radeon">Navi 31 RDNA 3</a> (Radeon RX 7000 series)&nbsp;: 58&nbsp;milliards</li></ul>
<p><a href="Serveur_informatique" title="Serveur informatique">Serveurs</a>&nbsp;:
</p>
<ul><li><a href="1993" title="1993">1993</a>&nbsp;: <a href="IBM" title="IBM">IBM</a> <a href="IBM_POWER#Le_POWER2" title="IBM POWER">POWER2</a>&nbsp;: 15&nbsp;millions</li>
<li><a href="1998" title="1998">1998</a>&nbsp;: IBM <a href="POWER3" title="POWER3">POWER3</a>&nbsp;: 15&nbsp;millions</li>
<li><a href="2001" title="2001">2001</a>&nbsp;: IBM <a href="POWER4" title="POWER4">POWER4</a>&nbsp;: 174&nbsp;millions</li>
<li><a href="2004" title="2004">2004</a>&nbsp;: IBM <a href="POWER5" title="POWER5">POWER5</a>&nbsp;: 276&nbsp;millions</li>
<li><a href="2007" title="2007">2007</a>&nbsp;: IBM <a href="POWER6" title="POWER6">POWER6</a>&nbsp;: 90&nbsp;millions</li>
<li><a href="2008" title="2008">2008</a>&nbsp;: <a href="Architecture_SPARC" title="Architecture SPARC">SPARC64 VII</a>&nbsp;: 600&nbsp;millions</li>
<li><a href="2010" title="2010">2010</a>&nbsp;: IBM <a href="POWER7" title="POWER7">POWER7</a>&nbsp;: 1,2&nbsp;milliard</li>
<li><a href="2010" title="2010">2010</a>&nbsp;: <a href="Xeon" title="Xeon">Xeon</a> (8 <a href="Microprocesseur_multi-c%C5%93ur" title="Microprocesseur multi-cœur">cœurs</a>)&nbsp;: 2,3&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2015" title="2015">2015</a>&nbsp;: <a href="Xeon" title="Xeon">Xeon</a> (18 cœurs)&nbsp;: 5,6&nbsp;milliards</li>
<li><a href="2019" title="2019">2019</a>&nbsp;: <a href="Ryzen" title="Ryzen">AMD Threadripper 3990X</a> (64 coeurs)&nbsp;: 23,25&nbsp;milliards</li></ul>
</td></tr></tbody></table>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Notes_et_références"><span id="Notes_et_r.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Notes et références</h2></div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Notes">Notes</h3></div>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap"><ol class="references" data-mw-group="note">
<li id="cite_note-4"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-4">↑</a> </span><span class="reference-text">Comme souvent en histoire des sciences, la paternité de cette découverte est parfois remise en cause, pour être attribuée à <a href="Julius_Edgar_Lilienfeld" title="Julius Edgar Lilienfeld">Julius Edgar Lilienfeld</a> qui, en 1925, avait déjà découvert le principe du transistor à effet de champ. Cependant, Bardeen, Shockley et Brattain restent universellement reconnus comme les pères de cette invention, parce qu'ils ont effectivement <i>fabriqué</i> le premier transistor.</span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Références"><span id="R.C3.A9f.C3.A9rences"></span>Références</h3></div>
<div class="references-small decimal" style=""><div class="mw-references-wrap mw-references-columns"><ol class="references">
<li id="cite_note-:0-1"><span class="reference-text"><span class="ouvrage"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.smecc.org/bell_labs_holding_page.htm"><cite style="font-style:normal;" lang="en">bell labs holding page</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">www.smecc.org</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2018-05-08" data-sort-value="2018-05-08">8 mai 2018</time>)</small></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a> </span><span class="reference-text">Mémo 48-130-10 <span class="ouvrage"><span class="noarchive">«&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/20080528164454/users.arczip.com/rmcgarra2ret/namememo.gif"><cite style="font-style:normal; color:var(--color-link-red, #d73333);">Archive</cite></a>&nbsp;»<sup class="">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://web.archive.org/web/*/https://web.archive.org/web/20080528164454/users.arczip.com/rmcgarra2ret/namememo.gif">Archive.org</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https://web.archive.org/web/20080528164454/users.arczip.com/rmcgarra2ret/namememo.gif">Wikiwix</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://archive.is/https://web.archive.org/web/20080528164454/users.arczip.com/rmcgarra2ret/namememo.gif">Archive.is</a> • <a rel="nofollow" class="external text" href="https://webcache.googleusercontent.com/search?hl=fr&amp;q=cache:https://web.archive.org/web/20080528164454/users.arczip.com/rmcgarra2ret/namememo.gif">Google</a> • Que faire&nbsp;?)</sup></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-3"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-3">↑</a> </span><span class="reference-text">Informations <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.cnrtl.fr/lexicographie/transistor/0">lexicographiques</a> et <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.cnrtl.fr/etymologie/transistor/0">étymologiques</a> de «&nbsp;transistor&nbsp;» dans le <i><a href="Tr%C3%A9sor_de_la_langue_fran%C3%A7aise_informatis%C3%A9" title="Trésor de la langue française informatisé">Trésor de la langue française informatisé</a></i>, sur le site du <a href="Centre_national_de_ressources_textuelles_et_lexicales" title="Centre national de ressources textuelles et lexicales">Centre national de ressources textuelles et lexicales</a>.</span>
</li>
<li id="cite_note-5"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-5">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> "The Nobel Prize in Physics 1956"<i>. Nobelprize.org. Nobel Media AB.</i> Archived <i>from the original on December 16, 2014. Retrieved December 7, 2014.</i></span>
</li>
<li id="cite_note-:1-6"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Riordan2005"><span class="ouvrage" id="Michael_Riordan2005"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Michael Riordan, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">How Europe Missed The Transistor</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">IEEE spectrum</span></i>,‎ <time class="nowrap" datetime="2005-11-01" data-sort-value="2005-11-01"><abbr class="abbr" title="premier">1<sup>er</sup></abbr> novembre 2005</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://spectrum.ieee.org/tech-history/silicon-revolution/how-europe-missed-the-transistor">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=How+Europe+Missed+The+Transistor&amp;rft.jtitle=IEEE+spectrum&amp;rft.aulast=Riordan&amp;rft.aufirst=Michael&amp;rft.date=2005-11-01&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-7"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-7">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Licoppe1996"><span class="ouvrage" id="Christian_Licoppe1996"><a href="Christian_Licoppe" title="Christian Licoppe">Christian Licoppe</a>, <cite style="font-style:normal">«&nbsp;Chapitre 5 - Les premières années des recherches sur les semi-conducteurs et les "transistrons" au CNET (1946-1956)&nbsp;»</cite>, dans Michel Atten (dir.), <cite class="italique">Histoire, recherche, télécommunications</cite>, <a href="CNET_(site_web)" title="CNET (site web)">CNET</a>, <abbr class="abbr" title="collection">coll.</abbr>&nbsp;«&nbsp;Réseaux. Communication - Technologie - Société&nbsp;», <time>1996</time> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.persee.fr/doc/reso_0984-5372_1996_hos_14_1_3670">lire en ligne</a>)</small>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">123-146</span><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Histoire%2C+recherche%2C+t%C3%A9l%C3%A9communications&amp;rft.atitle=Chapitre+5+-+Les+premi%C3%A8res+ann%C3%A9es+des+recherches+sur+les+semi-conducteurs+et+les+%22transistrons%22+au+CNET+%281946-1956%29&amp;rft.pub=CNET&amp;rft.aulast=Licoppe&amp;rft.aufirst=Christian&amp;rft.date=1996&amp;rft.pages=123-146&amp;rft_id=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Freso_0984-5372_1996_hos_14_1_3670&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-8"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-8">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://sites.google.com/site/transistorhistory/Home/european-semiconductor-manufacturers/history-of-transistors-in-france"><cite style="font-style:normal;" lang="en">A History of French Transistors</cite></a>&nbsp;» <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2016-11-06" data-sort-value="2016-11-06">6 novembre 2016</time>)</small></span>, Copyright Mark Burgess 2010</span>
</li>
<li id="cite_note-:2-9"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="BUS2020"><span class="ouvrage" id="FRANCOIS_FRANCIS_BUS2020">FRANCOIS FRANCIS <span class="nom_auteur">BUS</span>, <cite class="italique">L'EPOQUE OU LES PUCES FONT LEURS LOIS&nbsp;: histoire des semiconducteurs vécue de chez texas… instruments.</cite>, BOOKS ON DEMAND, <time>2020</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">2-322-25685-4</span> et <span class="nowrap">978-2-322-25685-3</span>, <a href="Online_Computer_Library_Center" title="Online Computer Library Center">OCLC</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://worldcat.org/fr/title/1225066813">1225066813</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=L%27EPOQUE+OU+LES+PUCES+FONT+LEURS+LOIS+%3A+histoire+des+semiconducteurs+v%C3%A9cue+de+chez+texas%E2%80%A6+instruments.&amp;rft.pub=BOOKS+ON+DEMAND&amp;rft.aulast=BUS&amp;rft.aufirst=FRANCOIS+FRANCIS&amp;rft.date=2020&amp;rft.isbn=2-322-25685-4&amp;rft_id=info%3Aoclcnum%2F1225066813&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-10"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-10">↑</a> </span><span class="reference-text">«&nbsp;Le poste à transistors à la conquête de la France&nbsp;: La radio nomade (1954-1970)&nbsp;» [archive], sur franceculture.fr, avril 2012 (consulté le 28 février 2018).</span>
</li>
<li id="cite_note-11"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-11">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Tanenbaum1987"><span class="ouvrage" id="Andrew_Tanenbaum1987"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Andrew <span class="nom_auteur">Tanenbaum</span>, <cite class="italique" lang="en">Operating systems&nbsp;: design and implementation</cite>, Englewood Cliffs, N.J, Prentice-Hall, <time>1987</time>, 719&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-0-13-637406-0</span> et <span class="nowrap">978-0-136-37331-5</span>, <a href="Online_Computer_Library_Center" title="Online Computer Library Center">OCLC</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://worldcat.org/fr/title/801855787">801855787</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Operating+systems&amp;rft.place=Englewood+Cliffs%2C+N.J&amp;rft.pub=Prentice-Hall&amp;rft.stitle=design+and+implementation&amp;rft.aulast=Tanenbaum&amp;rft.aufirst=Andrew&amp;rft.date=1987&amp;rft.tpages=719&amp;rft.isbn=978-0-13-637406-0&amp;rft_id=info%3Aoclcnum%2F801855787&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-12"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-12">↑</a> </span><span class="reference-text">Communiqué de presse du 8 mars 2022&nbsp;: "Apple dévoile la puce M1 Ultra, la plus puissante jamais intégrée à un ordinateur personnel". https://www.apple.com/fr/newsroom/2022/03/apple-unveils-m1-ultra-the-worlds-most-powerful-chip-for-a-personal-computer/</span>
</li>
<li id="cite_note-13"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-13">↑</a> </span><span class="reference-text"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> National Academy of Sciences, National Academy of Engineering, and Institute of Medicine. 1993. “Science, Technology, and the Federal Government: National Goals for a New Era.”, The National Academies Press. Washington, DC</span>
</li>
<li id="cite_note-14"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-14">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="Smil2006"><span class="ouvrage" id="Vaclav_Smil2006"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Vaclav <span class="nom_auteur">Smil</span>, <cite class="italique" lang="en">Transforming the Twentieth Century&nbsp;: Technical Innovations and Their Consequences</cite>, Oxford New York, <a href="Oxford_University_Press" title="Oxford University Press">Oxford University Press</a>, <time>2006</time>, 358&nbsp;<abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Book_Number" title="International Standard Book Number">ISBN</a>&nbsp;<span class="nowrap">978-0-19-516875-4</span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://books.google.fr/books?id=s_kRDAAAQBAJ&amp;pg=PP1">lire en ligne</a>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=book&amp;rft.btitle=Transforming+the+Twentieth+Century&amp;rft.place=Oxford+New+York&amp;rft.pub=Oxford+University+Press&amp;rft.stitle=Technical+Innovations+and+Their+Consequences&amp;rft.aulast=Smil&amp;rft.aufirst=Vaclav&amp;rft.date=2006&amp;rft.tpages=358&amp;rft.isbn=978-0-19-516875-4&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span></span>
</li>
<li id="cite_note-2dim2021-15"><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="LiuDuanShinPark2021"><span class="ouvrage" id="Yuan_LiuXidong_DuanHyeon-Jin_ShinSeongjun_Park2021"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Yuan <span class="nom_auteur">Liu</span>, Xidong <span class="nom_auteur">Duan</span>, Hyeon-Jin <span class="nom_auteur">Shin</span> et Seongjun <span class="nom_auteur">Park</span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Promises and prospects of two-dimensional transistors</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Nature</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;591, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;7848,‎ <time class="nowrap" datetime="2021-03-03" data-sort-value="2021-03-03">3 mars 2021</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">43–53</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Serial_Number" title="International Standard Serial Number">ISSN</a>&nbsp;<span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/0028-0836">0028-0836</a></span> et <span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/1476-4687">1476-4687</a></span>, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/s41586-021-03339-z">10.1038/s41586-021-03339-z</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/s41586-021-03339-z">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2022-03-11" data-sort-value="2022-03-11">11 mars 2022</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Promises+and+prospects+of+two-dimensional+transistors&amp;rft.jtitle=Nature&amp;rft.issue=7848&amp;rft.aulast=Liu&amp;rft.aufirst=Yuan&amp;rft.au=Duan%2C+Xidong&amp;rft.au=Shin%2C+Hyeon-Jin&amp;rft.au=Park%2C+Seongjun&amp;rft.date=2021-03-03&amp;rft.volume=591&amp;rft.pages=43%E2%80%9353&amp;rft.issn=0028-0836&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1038%2Fs41586-021-03339-z&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-16"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-16">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="ChhowallaJenaZhang2016"><span class="ouvrage" id="Manish_ChhowallaDebdeep_JenaHua_Zhang2016"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Manish <span class="nom_auteur">Chhowalla</span>, Debdeep <span class="nom_auteur">Jena</span> et Hua <span class="nom_auteur">Zhang</span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Two-dimensional semiconductors for transistors</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Nature Reviews Materials</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;1, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;11,‎ <time class="nowrap" datetime="2016-08-17" data-sort-value="2016-08-17">17 août 2016</time> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Serial_Number" title="International Standard Serial Number">ISSN</a>&nbsp;<span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/2058-8437">2058-8437</a></span>, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/natrevmats.2016.52">10.1038/natrevmats.2016.52</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/natrevmats.2016.52">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2022-03-11" data-sort-value="2022-03-11">11 mars 2022</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Two-dimensional+semiconductors+for+transistors&amp;rft.jtitle=Nature+Reviews+Materials&amp;rft.issue=11&amp;rft.aulast=Chhowalla&amp;rft.aufirst=Manish&amp;rft.au=Jena%2C+Debdeep&amp;rft.au=Zhang%2C+Hua&amp;rft.date=2016-08-17&amp;rft.volume=1&amp;rft.issn=2058-8437&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1038%2Fnatrevmats.2016.52&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-17"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-17">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="AkinwandeHuyghebaertWangSerna2019"><span class="ouvrage" id="Deji_AkinwandeCedric_HuyghebaertChing-Hua_WangMartha_I._Serna2019"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> <a href="Deji_Akinwande" title="Deji Akinwande">Deji <span class="nom_auteur">Akinwande</span></a>, Cedric <span class="nom_auteur">Huyghebaert</span>, Ching-Hua <span class="nom_auteur">Wang</span> et Martha I. <span class="nom_auteur">Serna</span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Graphene and two-dimensional materials for silicon technology</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Nature</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;573, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;7775,‎ <time class="nowrap" datetime="2019-09-25" data-sort-value="2019-09-25">25 septembre 2019</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">507–518</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Serial_Number" title="International Standard Serial Number">ISSN</a>&nbsp;<span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/0028-0836">0028-0836</a></span> et <span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/1476-4687">1476-4687</a></span>, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/s41586-019-1573-9">10.1038/s41586-019-1573-9</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/s41586-019-1573-9">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2022-03-11" data-sort-value="2022-03-11">11 mars 2022</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Graphene+and+two-dimensional+materials+for+silicon+technology&amp;rft.jtitle=Nature&amp;rft.issue=7775&amp;rft.aulast=Akinwande&amp;rft.aufirst=Deji&amp;rft.au=Huyghebaert%2C+Cedric&amp;rft.au=Wang%2C+Ching-Hua&amp;rft.au=Serna%2C+Martha+I.&amp;rft.date=2019-09-25&amp;rft.volume=573&amp;rft.pages=507%E2%80%93518&amp;rft.issn=0028-0836&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1038%2Fs41586-019-1573-9&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-18"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-18">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="RadisavljevicRadenovicBrivioGiacometti2011"><span class="ouvrage" id="B._RadisavljevicA._RadenovicJ._BrivioV._Giacometti2011"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> B. <span class="nom_auteur">Radisavljevic</span>, A. <span class="nom_auteur">Radenovic</span>, J. <span class="nom_auteur">Brivio</span> et V. <span class="nom_auteur">Giacometti</span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Single-layer MoS<sub>2</sub> transistors</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Nature Nanotechnology</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;6, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;3,‎ <time class="nowrap" datetime="2011-01-30" data-sort-value="2011-01-30">30 janvier 2011</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">147–150</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Serial_Number" title="International Standard Serial Number">ISSN</a>&nbsp;<span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/1748-3387">1748-3387</a></span> et <span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/1748-3395">1748-3395</a></span>, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/nnano.2010.279">10.1038/nnano.2010.279</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/nnano.2010.279">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2022-03-11" data-sort-value="2022-03-11">11 mars 2022</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Single-layer+MoS2+transistors&amp;rft.jtitle=Nature+Nanotechnology&amp;rft.issue=3&amp;rft.aulast=Radisavljevic&amp;rft.aufirst=B.&amp;rft.au=Radenovic%2C+A.&amp;rft.au=Brivio%2C+J.&amp;rft.au=Giacometti%2C+V.&amp;rft.date=2011-01-30&amp;rft.volume=6&amp;rft.pages=147%E2%80%93150&amp;rft.issn=1748-3387&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1038%2Fnnano.2010.279&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-19"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-19">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="DesaiMadhvapathySachidLlinas2016"><span class="ouvrage" id="Sujay_B._DesaiSurabhi_R._MadhvapathyAngada_B._SachidJuan_Pablo_Llinas2016"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Sujay B. <span class="nom_auteur">Desai</span>, Surabhi R. <span class="nom_auteur">Madhvapathy</span>, Angada B. <span class="nom_auteur">Sachid</span> et Juan Pablo <span class="nom_auteur">Llinas</span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">MoS<sub>2</sub> transistors with 1-nanometer gate lengths</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Science</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;354, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;6308,‎ <time class="nowrap" datetime="2016-10-07" data-sort-value="2016-10-07">7 octobre 2016</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">99–102</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Serial_Number" title="International Standard Serial Number">ISSN</a>&nbsp;<span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/0036-8075">0036-8075</a></span> et <span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/1095-9203">1095-9203</a></span>, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1126/science.aah4698">10.1126/science.aah4698</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1126/science.aah4698">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2022-03-11" data-sort-value="2022-03-11">11 mars 2022</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=MoS2+transistors+with+1-nanometer+gate+lengths&amp;rft.jtitle=Science&amp;rft.issue=6308&amp;rft.aulast=Desai&amp;rft.aufirst=Sujay+B.&amp;rft.au=Madhvapathy%2C+Surabhi+R.&amp;rft.au=Sachid%2C+Angada+B.&amp;rft.au=Llinas%2C+Juan+Pablo&amp;rft.date=2016-10-07&amp;rft.volume=354&amp;rft.pages=99%E2%80%93102&amp;rft.issn=0036-8075&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1126%2Fscience.aah4698&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-20"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-20">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage" id="WuTianShenHou2022"><span class="ouvrage" id="Fan_WuHe_TianYang_ShenZhan_Hou2022"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Fan <span class="nom_auteur">Wu</span>, He <span class="nom_auteur">Tian</span>, Yang <span class="nom_auteur">Shen</span> et Zhan <span class="nom_auteur">Hou</span>, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">Vertical MoS<sub>2</sub> transistors with sub-1-nm gate lengths</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en">Nature</span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;603, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;7900,‎ <time class="nowrap" datetime="2022-03-10" data-sort-value="2022-03-10">10 mars 2022</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">259–264</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Serial_Number" title="International Standard Serial Number">ISSN</a>&nbsp;<span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/0028-0836">0028-0836</a></span> et <span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/1476-4687">1476-4687</a></span>, <a href="Digital_Object_Identifier" title="Digital Object Identifier">DOI</a>&nbsp;<span class=" noarchive nowrap"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://dx.doi.org/10.1038/s41586-021-04323-3">10.1038/s41586-021-04323-3</a></span>, <a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nature.com/articles/s41586-021-04323-3">lire en ligne</a>, consulté le <time class="nowrap" datetime="2022-03-11" data-sort-value="2022-03-11">11 mars 2022</time>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=Vertical+MoS2+transistors+with+sub-1-nm+gate+lengths&amp;rft.jtitle=Nature&amp;rft.issue=7900&amp;rft.aulast=Wu&amp;rft.aufirst=Fan&amp;rft.au=Tian%2C+He&amp;rft.au=Shen%2C+Yang&amp;rft.au=Hou%2C+Zhan&amp;rft.date=2022-03-10&amp;rft.volume=603&amp;rft.pages=259%E2%80%93264&amp;rft.issn=0028-0836&amp;rft_id=info%3Adoi%2F10.1038%2Fs41586-021-04323-3&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span>.</span>
</li>
<li id="cite_note-21"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-21">↑</a> </span><span class="reference-text"><span class="ouvrage"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> «&nbsp;<a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.techpowerup.com/gpu-specs/nvidia-ga102.g930"><cite style="font-style:normal;" lang="en">NVIDIA GA102 GPU Specs</cite></a>&nbsp;», sur <span class="italique">TechPowerUp</span> <small style="line-height:1em;">(consulté le <time class="nowrap" datetime="2020-11-26" data-sort-value="2020-11-26">26 novembre 2020</time>)</small></span></span>
</li>
</ol></div>
</div>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Annexes">Annexes</h2></div>
<style data-mw-deduplicate="TemplateStyles:r194021218">
/* start https://fr.wikipedia.org/ */


.mw-parser-output .autres-projets>.titre{text-align:center;margin:0.2em 0}.mw-parser-output .autres-projets>ul{margin:0;padding:0}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li{list-style:none;margin:0.2em 0;text-indent:0;padding-left:24px;min-height:20px;text-align:left;display:block}.mw-parser-output .autres-projets>ul>li>a{font-style:italic}@media(max-width:720px){.mw-parser-output .autres-projets{float:none}}


/* end https://fr.wikipedia.org/ */
</style>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Articles_connexes">Articles connexes</h3></div>
<ul><li><a href="Transistor_Darlington" title="Transistor Darlington">Transistor Darlington</a></li>
<li><a href="Transistor_bipolaire_%C3%A0_grille_isol%C3%A9e" title="Transistor bipolaire à grille isolée">IGBT</a></li>
<li><a href="Junction_Field_Effect_Transistor" title="Junction Field Effect Transistor">Transistor JFET</a></li>
<li><a href="Transistor_bipolaire" title="Transistor bipolaire">Transistor bipolaire</a></li>
<li><a href="Transistor_%C3%A0_effet_de_champ_%C3%A0_grille_m%C3%A9tal-oxyde" title="Transistor à effet de champ à grille métal-oxyde">MOSFET</a></li>
<li><a href="Electrolyte_Oxide_Semiconductor_Field_Effect_Transistor" title="Electrolyte Oxide Semiconductor Field Effect Transistor">EOSFET</a></li>
<li><a href="Loi_de_Moore" title="Loi de Moore">Loi de Moore</a></li>
<li><a href="TRADIC" title="TRADIC">TRADIC</a>, premier ordinateur à transistors</li>
<li><a href="Microprocesseur" title="Microprocesseur">Microprocesseur</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading3"><h3 id="Liens_externes">Liens externes</h3></div>
<p class="mw-empty-elt">
</p>
<ul><li class="mw-empty-elt"></li>
<li><span class="liste-horizontale noarchive"><span class="wd_identifiers">Ressource relative à la santé</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://meshb.nlm.nih.gov/record/ui?ui=D014173"><span class="lang-en" lang="en">Medical Subject Headings</span></a></li> </ul></span> </li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers">Notices dans des dictionnaires ou encyclopédies généralistes</span>&nbsp;: <ul><li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.britannica.com/technology/transistor"><i>Britannica</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://denstoredanske.lex.dk//transistor/"><i>Den Store Danske Encyklopædi</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.treccani.it/enciclopedia/transistore_(Enciclopedia-Italiana)/"><i>Enciclopedia italiana</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.sapere.it/enciclopedia/transist%C3%B3re%2Bo%2Btrans%C3%ACstor.html"><i>Enciclopedia De Agostini</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0239783.xml"><i>Gran Enciclopèdia Catalana</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="https://snl.no/transistor"><i>Store norske leksikon</i></a></li> <li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.treccani.it/enciclopedia/transistore"><i>Treccani</i></a></li> </ul></div></li>
<li><div class="liste-horizontale"><span class="wd_identifiers"><a href="Autorit%C3%A9_(sciences_de_l'information)" title="Autorité (sciences de l'information)">Notices d'autorité</a></span>&nbsp;: <ul><li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb11933621t">BnF</a></span> (<span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11933621t">données</a></span>)</li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://id.loc.gov/authorities/sh85136935">LCCN</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://d-nb.info/gnd/4060646-6">GND</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://id.ndl.go.jp/auth/ndlna/00573299">Japon</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://www.nli.org.il/en/authorities/987007546113905171">Israël</a></span></li> <li><span class="nowrap uid noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://aleph.nkp.cz/F/?func=find-c&amp;local_base=aut&amp;ccl_term=ica=ph126722">Tchéquie</a></span></li> </ul></div></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.sitelec.org/cours/bonnet/transistorbipolaire.htm">Transistor bipolaire</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.sitelec.org/cours/bonnet/transistoreffetchamp.htm">Transistor à effet de champ (FET)</a></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.polytech-lille.fr/cours-atome-circuit-integre/unip/unip800.htm">Transistor à effet de champ à grille isolée -Transistor M.O.S.</a></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr> <a rel="nofollow" class="external text" href="http://pagesperso-orange.fr/avrj.cours/Cours/SE_004_Thyristors.pdf">Transistor unijonction</a></li>
<li><span class="ouvrage">Armand Van Dormael <span class="citation">«&nbsp;The French Transistor&nbsp;»</span> <small style="line-height:1em;">(<a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.ieeeghn.org/wiki/images/e/e6/VanDormael.pdf">lire en ligne</a>)</small> <abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr><br>— <span class="ouvrage"><cite style="font-style:normal">«&nbsp;<i>(ibid.)</i>&nbsp;»</cite>, dans <cite class="italique">Proceedings of the 2004 IEEE Conference on the History of Electronics, Bletchley Park, June 2004</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rft.genre=bookitem&amp;rft.btitle=Proceedings+of+the+2004+IEEE+Conference+on+the+History+of+Electronics%2C+Bletchley+Park%2C+June+2004&amp;rft.atitle=%27%27%28ibid.%29%27%27&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span></li>
<li><span class="ouvrage" id="Riordan2005"><span class="ouvrage" id="Michael_Riordan2005"><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> Michael Riordan, «&nbsp;<cite style="font-style:normal" lang="en">How Europe Missed the Transistor</cite>&nbsp;», <i><span class="lang-en" lang="en"><a rel="nofollow" class="external text" href="http://spectrum.ieee.org/nov05/2155">IEEE Spectrum</a></span></i>, <abbr class="abbr" title="volume">vol.</abbr>&nbsp;42, <abbr class="abbr" title="numéro">n<sup>o</sup></abbr>&nbsp;11,‎ <time class="nowrap" datetime="2005-11" data-sort-value="2005-11">novembre 2005</time>, <abbr class="abbr" title="pages">p.</abbr>&nbsp;<span class="nowrap">52–57</span> <small style="line-height:1em;">(<a href="International_Standard_Serial_Number" title="International Standard Serial Number">ISSN</a>&nbsp;<span class=" noarchive"><a rel="nofollow" class="external text" href="https://portal.issn.org/resource/issn/0018-9235">0018-9235</a></span>)</small><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&amp;rft.genre=article&amp;rft.atitle=How+Europe+Missed+the+Transistor&amp;rft.jtitle=IEEE+Spectrum&amp;rft.issue=11&amp;rft.aulast=Riordan&amp;rft.aufirst=Michael&amp;rft.date=2005-11&amp;rft.volume=42&amp;rft.pages=52%E2%80%9357&amp;rfr_id=info%3Asid%2Ffr.wikipedia.org%3ATransistor"></span></span></span></li>
<li><abbr class="abbr indicateur-langue" title="Langue : anglais">(en)</abbr> ON Semiconductor Application Notes 1628&nbsp;: <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.onsemi.com/pub/Collateral/AN1628-D.PDF">Understanding Power Transistors Breakdown Parameters</a> <abbr class="abbr indicateur-format format-pdf" title="Document au format Portable Document Format (PDF)">[PDF]</abbr></li></ul>
<div class="navbox-container" style="clear:both;">

</div>
<ul id="bandeau-portail" class="bandeau-portail"><li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer skin-invert-image" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail de l’électricité et de l’électronique</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer skin-invert-image" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail des micro et nanotechnologies</span> </span></li> <li><span class="bandeau-portail-element"><span class="bandeau-portail-icone"><span class="noviewer" typeof="mw:File"></span></span> <span class="bandeau-portail-texte">Portail des technologies</span> </span></li> </ul></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Cet article est issu de <a class="external text" title="Dernière modification le 2025-09-19" href="https://fr.wikipedia.org/wiki/?title=Transistor&amp;oldid=229081865">Wikipédia</a>. Sauf mention contraire, le texte est disponible sous <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.fr">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a>. Des conditions supplémentaires peuvent s’appliquer aux fichiers multimédias.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>